|
3.2.1.3.1. Franşiz Anlaşmaları grup muafiyeti
30 Kasım 1988 tarihli, 4087/88 Sayılı Komisyon Tüzüğü, Topluluğu Kuran Antlaşma'nın 85 (3) maddesi uyarınca franşiz anlaşmalarını tanımlamakta ve uygulanmasına açıklık getirmektedir.
Tüzük, franşiz anlaşmalarında uyulması gereken rekabet kurallarını da belirlemektedir. Buna göre; franşiz alanların, aktetmiş oldukları franşiz anlaşması uyarınca tanımlanan kendi özel bölgeleri dışında, aktif olarak müşteri aramaları yasaklanmaktadır. Burada amaçlanan, franşiz alanların, tüm ticari faaliyetlerinde kendi bölgelerine ağırlık vermeleridir.
Franşiz alanların, franşize konu olan hizmetin yerine getirilmesinde kullandıkları veya sattıkları malların, franşiz veren tarafından ya da onun talimatları uyarınca imal edilmiş olması veya ona ait ticari markayı taşıması gerekmektedir.
Franşiz alanların, franşize konu olan hizmetin yerine getirilmesinde, rekabet içinde oldukları diğer malları kullanmaları veya satmaları, bu mallara, franşize konu olan mallarla birlikte anılma ve mevcut bir franşiz ağının avantajlarından faydalanma olanağı sağlayacağından, yasaklanmıştır. Ancak bu kısıtlama franşiz anlaşmasına konu ürünlerle birlikte kullanılan diğer aksesuar veya tamamlayıcı ürünleri kapsamamaktadır. Yves Rocher (273) vakası sonucunda, franşiz alanlar anlaşma konusu ürünlerle rekabet halinde olan ancak ana ürün sınıfına girmeyen bazı aksesuarları satabilme hakkını elde etmişlerdir.
Yukarıda belirtilen bölgesel sınırlama esası, franşiz alanların yatırımlarının korunmasında büyük önem taşımaktadır.
Söz konusu Tüzük kapsamında, genellikle franşiz anlaşmalarında bulunan, rekabeti kısıtlamasa da bazı ekonomik ve yasal sonuçlarından dolayı Kurucu Antlaşma'nın 85 (1) maddesi kapsamında yer alan ve 85 (3) marifetiyle muafiyet kapsamında mütalaa edilen bir dizi yükümlülükler de bulunmaktadır.
Bu yükümlülüklerin amacı; ortak kimliği ve franşiz ağının itibarını korumak ve franşiz veren tarafından sağlanan know-how ve desteğin rekabet içinde oldukları diğer kişilerce ele geçirilmesini önlemektir.
Tüzük, muafiyetin uygulanması için gerekli şartları belirtmektedir. Buna göre, franşiz anlaşmasına konu malların büyük bir bölümü için rekabetin zarar görmemesi amacı ile paralel tedarik serbest bırakılmaktadır. Bu neden ile franşiz alanlar arasında mal ve hizmet mübadelesi kısıtlanamamaktadır.
Rekabet içinde olan imalatçılar arasında pazarın paylaşılması, franşiz alanın tedarikçi veya müşteri seçiminin, belirtilen koşullar haricinde sınırlanması, franşiz alanın fiyatları belirlemesinin kısıtlanması gibi durumlar ise eksik rekabete neden olduklarından ötürü Roma Antlaşması'nın 85 (1) maddesi kapsamına girmeleri bakımından franşiz anlaşmalarında yer alamazlar. Bununla birlikte, franşiz veren, franşiz alanlara fiyat konusunda, ulusal yasaların izin verdiği ölçüde, uyumlu eyleme yol açmamak şartı ile, tavsiyede bulunma özgürlüğüne sahiptir.
Franşiz anlaşmaları, Kurucu Antlaşma'nın 85 (3) maddesinin sağladığı muafiyet uygulamasına hak kazanabilmek için, bazı şartları yerine getirmelidirler. Komisyon, bu şartlara uyum doğrultusunda karar vermektedir.
3.2.1.3.2. Franşiz anlaşmaları grup muafiyeti kapsamında tarafların yükümlülükleri
Franşiz anlaşmaları grup muafiyeti tüzüğüne göre; franşiz veren, üçüncü kişilere, franşizin bir bölümünün ya da tamamının kullanım hakkını verememektedir. Kendisi franşizi amacının dışında ticari faaliyetlerde kullanamamakta veya benzer bir yöntemle, franşize konu olan mal ve hizmetleri pazarlayamamakta ve son olarak da kendisi, franşiz verenin mallarını üçüncü bir kişiye tedarik edememektedir.
Franşiz alan ise kendine anlaşmayla tahsis edilen bölge dışında, franşize konu olan mal ve hizmetler için müşteri aramaktan kaçınmak zorundadır.
Ayrıca franşiz alan, franşize konu olan mallarla rekabet eden malları üretemez, satamaz veya hizmetlerin tedariğinde kullanamaz.
Öte yandan franşiz alan, hizmetlerin tedariğinde, franşiz verenin koymuş olduğu asgari kalite standartlarına uyan malları kullanmalı veya satmalıdır. Franşiz alan, hizmetlerin tedariğinde, sadece franşiz verenin imal ettiği veya onun tasarımları doğrultusunda üçüncü kişilerce imal edilen malları satabilmekte ve kulanabilmektedir. Ancak, bu mümkün olmadığında, franşize konu olan malların yapısına uygun olarak, asgari kalite standartlarını gözönüne alarak tedarikte bulunabilmektedir.
Franşiz alanın, franşiz ağının bir üyesinin -ki buna franşiz veren de dahildir- yer aldığı bir bölgede, doğrudan yada dolaylı olarak, benzer bir faaliyette bulunamamaktadır. Franşiz alan, anlaşmanın bitiminden sonra da bu yükümlülüğe, franşizi kullandığı bölge için, bir yıl aşmayacak bir süre boyunca uymak zorunda kalabilmektedir. Computerland vakasında (274) franşiz veren franşiz alanın, anlaşma bitiminden sonra bir yıl boyunca hiçbir benzer faaliyette bulunmamasını, ikinci yılın sonuna kadar herhangi bir Computerland mağazasına yakın mekanda benzer faaliyetlerde bulunmamasını, üçüncü yılın sonuna kadar da kendi eski Computerland franşizinin civarında benzer faaliyetlerde bulunmamasını şart koşmaktaydı. Ancak Komisyon, bu tür kademeli bir rekabet etmeme hükmünün çok ağır olduğuna ve franşiz alanın anlaşma bitiminden sonra kendi bölgesi veya mağazasının merkezinden belirlenen on kilometre çapında bir alan içerisinde bir yıllık bir süre içerisinde benzer bir faaliyette bulunulmamasının makul olabileceğine karar vermiştir.
Öte yandan franşiz alan, rekabet içinde bulunduğu bir işletmenin sermayesinde, bu işletmenin ekonomik yönetimini etkileyecek güce sahip olacağından, pay sahibi olamamaktadır.
Ayrıca franşiz alan, franşize konu olan malları, sadece nihai kullanıcılara, diğer franşiz alanlara veya bu malların imalatçısının rızası dahilinde dağıtım kanalları içinde yer alan toptancılara satabilme hakkına sahiptir. Bununla birlikte franşiz alan, franşize konu olan malları satmaya veya hizmetleri yerine getirmeye gayret etmelidir. Satışa asgari bir ürün yelpazesi sunmalı, asgari bir ciro elde etmeli ve elinde asgari stok tutarak müşteriye garanti hizmetleri vermelidir.
Franşiz anlaşmaları tüzüğünün diğer önemli bir konusu ise reklamlara ilişkin yükümlülüklere aittir. Buna göre; franşiz alan, gelirinden belirli bir bölümünü, franşiz verene reklam hizmetleri için vermek durumundadır. Eğer kendisi reklamını yürütecek ise bunu franşiz verenin onayı dahilinde yapmak zorundadır.
Tüzük'ün çok önemli bir bölümü ise know-how ile ilgili kısmıdır. Franşiz alan, franşiz veren tarafından verilen eğitimi, know-how'ı üçüncü kişilere aktaramaz ve anlaşmanın bitiminden sonra da bu yükümlülüğü taşımak zorunda kalabilir. Burada know-how, malların satışı ve hizmetlerin nihai kullanıcılara iletilmesi ile ilgili olarak, satılacak malların sunumu, hizmetlerin tedariği ile ilgili sair yan ürünlerin kullanımı, müşteri hizmetleri ve idari ve mali yönetim konularını kapsamalıdır. Know-how, franşiz alanın rekabet durumunu ve performansını geliştirerek, yeni bir pazara girişini kolaylaştırmalıdır. Ayrıca know-how, franşiz anlaşmasında veya ayrı bir doküman olarak yanında ya da herhangi uygun bir formda yer alabilir. Ancak, know-how anlaşılır bir biçimde olmalı ve gizlilik, esaslılık ve belirlenmişlik kriterlerine uymak zorundadır. Burada belirtilen kavramları tanımlamakta fayda vardır.
Know-how franşiz verenin deneyimlerinden kaynaklanan gizli, esaslı ve belirlenmiş ve fakat patentli olmayan pratik bilgiler paketi anlamına gelmektedir.
Gizlilik kavramı ise bir bütün olarak know-how'ın veya onun parçalarının kesin şekli ve montajının genel olarak bilinmemesi ve kolayca elde edilebilir olmaması anlamına gelmektedir. Ancak franşiz verenin işi dışında know-how'ın her bir parçasının tamamen bilinmemesi ve elde edilememesi şeklinde dar bir anlama da gelmemektedir.
Esaslılık kavramı da know-how'ın son kullanıcıya malların satışında veya hizmetlerin sağlanmasında, özellikle malların satışa sunulmasında, hizmet verilmesiyle bağlantılı malların işlenmesinde, müşteriyle ilgilenme yöntemlerinde ve idari ve mali yönetimde önemli olabilecek bilgileri içermesi anlamına gelmektedir. Bir franşiz anlaşmasının akdedildiği tarihte, know-how franşiz alanın özellikle yeni bir pazara girişine yardımcı olmak veya performansını iyileştirmek suretiyle onun rekabetteki durumunu iyileştirmesini sağlayarak ona yararlı olmalıdır.
Belirlenmişlik kavramından anlaşılması gereken husus ise, know-how'ın gizlilik ve esaslılık ölçütlerini tamamladığını göstermeyi mümkün kılacak tarzda kapsamlı olarak tanımlanmasıdır. Know-how'ın tanımı ya fanşiz anlaşmasında veya ayrı bir belgede yer alabilir ya da herhangi başka bir uygun şekilde kaydedilebilir.
Franşiz alan ve çalışanları, franşiz verenin düzenlediği eğitim kurslarına katılmalıdır. Buna karşılık franşiz alan, franşiz verene, franşizi kullanırken edindiği bilgileri anlatmalı ve diğer franşiz alanlara, bu deneyimden kaynaklanan know-how için özel olmayan bir kullanım izni vermek durumundadır.
Franşiz alan, sınai veya fikri mülkiyet haklarının ihlal edildiği durumlarda franşiz vereni, yasal önlemler alınması amacıyla haberdar etmek ve bu ihlali yapanlara karşı açılacak davalarda franşiz verenin yanında yer almak zorundadır.
Buna karşılık franşiz alan, sonradan yapılmış değişiklikler dahil olmak üzere franşiz veren tarafından geliştirilmiş ticari metodları uygulamalı ve franşiz verenin malzeme standartlarına uymalıdır.
Franşiz grup muafiyeti tüzüğünün bir diğer özelliği de franşiz alanın ulaşım araçlarını, satılan malları, sunulan hizmetleri, kendi envanterini ve hesaplarını franşiz verenin kontrol etmesine izin vermek zorunda olmasıdır. Bu konuda franşiz verenin gizli ya da habersiz denetimlerde bulunmaya dahi hakkı vardır.
Franşiz alan, franşiz verenin rızası dışında, anlaşma şartlarını değiştirememektedir. Nitekim franşiz alan, franşiz verenin rızası olmadan, anlaşmanın getirdiği yükümlülük ve haklarını devredememekte veya bunlardan feragat edememektedir.
Yukarıda irdelenen ana esasların yanı sıra; Tüzük, dağıtım sistemine yön verici bir dizi hususu da içermektedir. Bunların başında, franşiz alanın, franşize konu olan malları diğer franşiz alanlardan tedarik etmekte serbest olmasıdır. Eğer bu mallar, bir başka yetkili dağıtım ağı tarafından dağıtılıyorsa, franşiz alan, malları oradan almakta da serbesttir.
Franşiz alan, franşiz verenin malları için garanti vermeyi kabul eder ve bu yükümlülük, franşiz veren, diğer franşiz alanlar ve diğer anlaşmalı teşebbüsler tarafından temin edilen tüm mallar için geçerlidir. Franşiz verenin, franşiz alanı, garanti hizmeti sağlamakla yükümlü tuttuğu durumlarda, bu yükümlülük, franşiz ağının herhangi bir üyesi veya diğer dağıtıcılarca tedarik edilmiş ve benzer güvenceyi veren tüm mallar için de geçerlidir.
Franşiz alan, franşiz ağının, ortak isminin veya aynı mağaza işaretinin, mekan ve varsa ulaşım araçlarının yeknesak görüntüsünün bir sonucu olarak ortaya çıkan ortak kimliğiyle çatışsa da, kendisini bağımsız bir işletme olarak göstermeledir. Bu, tüketicilerin, hasıl olan faydadan adil bir pay da aldıklarına dair daha iyi bilgilendirilmelerini sağlamak açısından önemlidir. Ancak, franşiz veren bu ayırımı yaparken de franşiz ağının ortak kimliğini ve itibarını hiçbir durumda tehlikeye atmamalıdır ve bu kimliği ikinci plana itecek davranışlardan kaçınmalıdır.
|
formatında izlemek için tıklayın