|
4.2.2.2. Tüketici aleyhine uygulamalar
Hakim durumda bulunan teşebbüslerin tüketicilerin zararına olarak üretimi, pazarları ya da teknik gelişmeyi sınırlamaları Kurucu Antlaşma'nın 86. maddesi kapsamında kötüye kullanma hali olarak kabul edilmektedir.
Konuya ilişkin en mükemmel örnek, bir yazılım üreticisinden gelen şikayet üzerinedir. Komisyon, Microsoft'un rakipleri engelleyici bir etki taşıyan yazılım lisansı verme düzenlemeleri yoluyla PC işletim sistemleri pazarında sahip olduğu iddia edilen hakim konumunu kötüye kullanıp kullanmadığını araştırmıştır. Komisyon, işlemci başına ve sistem başına lisansların kulanımının, Microsoft lisans sözleşmelerinin süresinin ve bu sözleşmelerde asgari taahhütlerin öngörülmesinin bu tür yazılımlarla ilgili Avrupa pazarını kapatma etkisine sahip olduğu endişesini dile getirmiştir. Komisyon'un bir itiraz bildirimi hazırladığı sırada, Microsoft ilgili mercilerle uzlaşma niyetinde olduğunu açıklamıştır. Komisyon ve ABD Adalet Bakanlığı, Microsoft ile ortak müzakereye gitmeyi kabul ettiler. Bunların sonucunda Microsoft, Komisyon ile ABD mercileri karşısında bir taahhüt üstlendi. Komisyon karşısında üstlenilen taahhüt, Microsoft'un bir yıldan uzun süreli lisans sözleşmeleri yapamayacağı, lisans alanlara asgari taahhütler uygulamayacağı ve işlemci başına lisansları kullanmayacağı şeklindeydi.
Öte yandan Magill vakası olarak bilinen olayda; Bidayet Mahkemesi (378) ve ATAD (379) , İngiltere ve İrlanda'da haftalık TV programlarını yayımlayan bir dergiye, TV kanallarının programların fikri mülkiyet haklarına sahip olduklarını ileri sürerek yayın izni vermemelerini, hakim durumlarını kötüye kullandıkları şeklinde değerlendirmiştir. Yüce Divan, TV yayın kuruluşlarının kendi programlarını üzerinde hakim durumda olduklarını belirtmiş ve sahip oldukları fikri mülkiyet haklarının TV dergilerinde yayımlanmasına karşı çıkmaları bakımından bu hakkın kapsamını aştıklarına işaret etmiştir. Ayrıca pazara yeni bir ürünün girmesine (TV dergisi) engel oldukları ve bu durumdan da tüketicilerin zarar gördüğü kararı hasıl olmuştur.
4.2.2.3. Ayırımcı uygulamalar
Roma Antlaşması'nın 86. maddesi, hakim durumda bulunan teşebbüslerin hasımlar bakımından eşdeğerdeki edimlere eşit olmayan koşullar uygulayarak onları bu nedenle rekabet piyasında yoksun durumuna düşürmeleri hakim durumun kötüye kullanılma hali olarak değerlendirilmektedir.
Hoffmann-La Roche & Co. AG k. Komisyon davasında (380) Hoffmann-La Roche vitamin piyasasında hakim durumda olan bir üreticidir. Alıcılarına, belli şartları yerine getirmesi koşuluyla, prim ya da indirim uygulamasına yönelmiştir. Hoffmann-La Roche eşit durumdaki alıcılara farklı şartlar uygulamaktadır. Bu tür uygulamaların rekabeti sınırlayacağı, dolayısıyla 86. maddeye aykırı olduğu Komisyon tarafından belirtilmiştir. (381) Konu ATAD'a intikal etmiş veYüce Divan da Komisyon Kararı'nı onaylamıştır.
Hakim durumda bulunan teşebbüslerin, hasımlar bakımından eşdeğerdeki edimlere eşit olmayan koşullar uygulayarak bu hallerini kötüye kullanmalarına verilebilecek diğer bir örnek ise, Komisyon'un GMC Kararı'ında (382) ortaya çıkmaktadır. GMC, Belçika'da yeni Opel marka otomobillerin uygunluk belgelerini verebilen yegane teşebbüstür. Belçika'da ve Topluluğun önemli bir bölümünde hakim durumdadır. Belçika dışından ithal edilen Opel otomobillere verdiği uygunluk belgelerinden talep ettiği ücret, Belçikalı dağıtıcılardan talep ettiğinin çok üzerindedir. Sonuç olarak Komisyon, eşit şartlardaki teşebbüslere ayırımcı uygulama yapıldığı kararına varmıştır.
Ancak, Komisyon Kararı ATAD'a intikal etmiş ve Yüce Divan, Komisyon'un tahakkuk ettirdiği idari para cezasının yüksekliğini gözönüne alarak kararı bozmuştur. Ayrıca Komisyon araştırmalarına başlamadan önce, GMC sözkonusu ihlale son vermiştir. ATAD, bu durumu da gözönünde bulundurmuştur.
ATAD'ın sözkonusu Kararı'nın bir başka yorumu ise bizzat Karar'ın içerisinde bulunmaktadır. Yüce Divan'a göre, Komisyon, Kurucu Antlaşma'nın 86. maddesinin ihlaline bakmadan önce piyasa koşullarının son durumuna bakmalıdır. Şayet ihlal şartları ortadan kalkmış ise bunu gözönünde bulundurmalıdır.
Ayırımcı uygulamalar konusunda verilebilecek ATAD ve Komisyon Kararları'na ilişkin örneklerin pekçoğu Kurucu Antlaşma'nın 86 (a) maddesinde zikredilen hallere de uymaktadır. O bakımdan örnek vakalar olarak diğer kısımlarda sunulan Tetra Pak, Suiker Unie, United Brands, CSC-ICI, vb. vakaları bu konuya da örnek olarak gösterilebilir. Uluslararası literatürde de verilen örnekler bunlardan ibarettir.
4.2.2.4. Zorlayıcı ilave şart uygulamaları
Hakim durumda bulunan teşebbüslerin, akitlerin yapılmasını, niteliği gereği olarak ya da ticari teamüllere göre bu akitlerin konusuyla ilişkisi olmayan ek edimlerin hasımlar tarafından kabul edilmesi şartına bağlamaları Kurucu Antlaşma'nın 86. maddesi kapsamında hakim durumlarını kötüye kullandıkları anlamını taşımaktadır.
Bir mal veya hizmetle birlikte, diğer mal veya hizmetin satın alınmasını veya aracı teşebbüsler durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın veya hizmetin, diğer bir mal veya hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması ya da satın alınan bir malın belirli bir fiyatın altında satılmaması gibi tekrar satış halinde alım satım şartlarına ilişkin sınırlamalar getirilmesi de bilindiği gibi hakim durumun kötüye kullanılması ile ilgili fiiller arasındadır.
Bununla ilgili olarak Fiat Auto, bayi ve yetkili servis istasyonlarına, Oliofiat markasıyla piyasaya çıkardığı motor yağının kullanımı zorunluluğunu getirmiştir. Komisyon'un uyarısıyla bu kararını geri çekmek durumunda kalmıştır. Fiat Auto'nun bu uygulamayı başlatması durumunda rakip yağ üreticileri üzerinde rekabeti bozucu bir fiil işleyeceği aşikardır.
Öte yandan tekrar satış şartlarının belirlenmesi üzerine diğer bir örnek vaka dondurma buzdolapları üzerinedir. Unilever, birçok Topluluk üyesi ülkede dondurma pazarında hakim durumdadır. Unilever yeniden satıcılara dağıttığı soğutma kabinlerinin yalnızca kendi ürünleri için kullanılması şartını koşmuştur. Komisyon, Masterfoods Ireland Ltd. ve Valley Ice Cream Ltd.'den Unilever'in dağıtım ilişkileri konusunda şikayetler almıştır. Durumun Kurucu Antlaşma'nın 85 ve 86 maddelerine aykırı olduğu tesbit edilmiştir. Unilever'in dağıtım anlaşmalarının Topluluk Rekabet Hukuku'na göre yeniden düzenlemesi sağlanmıştır. (383) |
formatında izlemek için tıklayın